«اینکه حضرت اباعبدالله (ع) نهضت کرد و قیام کرد با عدد کم در مقابل این، برای اینکه گفتند تکلیف من این است که استنکار کنم، نهی از منکر کنم.»  .«سیدالشهدا… تمام رندگیش را صرف این کرد که…. معروف در کار باشد. منکرات از بین بروند».

«او تکلیف می‌دید برای خودش که باید او با این قدرت مقاومت کند و کشته بشود تا به هم بخورد این اوضاع…»

همانگونه که می‌دانیم در شرع مقدس اسلام، مسئله امر به معروف و نهی از منکر به گونه‌ای نیست که بتوان آن را به زمان و فرصت دیگری موکول کرد، لذااین هدف را به عنوان هدف کوتاه مدت و فوری تلقی می‌نماییم.

یادآور می‌شویم مسئله نهی از منکر به اقتضای ظروف و شرایط خاص خود به دو شکل صورت می‌گیرد:الف - چنانچه قوانین اسلامی باشند، اما شخص حاکم به فسق اخلاقی یا فسق اعتقادی گرفتار شود که در این صورت باید با نهی از منکر زبانی و اصلاحگری و… اقدام نمود.ب- چناچه قوانین حکومت نیز به نحوی از اسلام عدول نماید (همچنانکه در عصر یزید اتفاق افتاد) و حاکم نیز فاسق باشد در این صورت، نهی از منکر در شکل و قالب «جهاد» و خروج علیه حکومت جائر متبلور می‌شود.در این مرحله نیز مهم انجام تکلیف و وظیفه شرعی است. خواه نتیجه فوری اخذ شود یا نشود و به تعبیر امام (ره): ولو اینکه آمر و ناهی کشته شوند. در اینجا هدف جهاد، شهادت و کشته شدن نیست بلکه هدف، نهی از منکر و اجرای فرمان الهی است.

امام راحل (ره) می‌فرماید: «حضرت سیدالشهدا قیام کردند بر ضد یزید و شاید همانطور هم بود که خوب، اطمینان به این بود که موفق به اینکه یزید را از سلطنت بیندازند نشوند… در عین حال برای همین معنی که بر ضد یک رژیم ظالم قیام کنند، ولو اینکه کشته بشوند، قیام کردند و کشته دادند و کشتند و خودشان هم کشته شدند.»
شبکه اهداف نهضت عاشورا از دیدگاه امام خمینی - غلامرضا ذاکر صالحی

آنچه که امروز برای جامعه اسلامی ما روشن است، این است که امام حسین (ع) رهبر بزرگ نهضت عاشورا برای حرکت مقدس خویش هم تعیین هدف فرموده و هم اهداف مقدس نهضت را اعلام فرموده‌اند: احیای سنت رسول (ص)، طلب اصلاح، امر به معروف و نهی از منکر و…این اجزاء قسمتهای مختلف یک پیکره را تشکیل می‌دهند که همان «عمل صالح سیاسی» است که به قصد انجام تکلیف الهی صورت پذیرفته است.اصولا اعتقاد به هدفدار بودن و برنامه‌دار بودن قیام عاشورا برای ما شیعیان یک اعتقاد کلامی است، زیرا نمی‌توان از امام معصوم (ع) - العیاذ بالله - انتظار صدور عمل لغو داشت.اما سؤال در اینجاست که علی رغم اینکه این مسأله یک اندیشه مسلم و روشن اسلامی است، به چه دلیل حضرت امام خمینی (ره) در موارد متعددی به یادآوری و تأکید بر آن اهتمام فرموده‌اند؟ایشان در یکی از بیاناتشان پیرامون سیدالشهدا (ع) می‌فرمایند:

«… او می‌دانست که چه می‌کند و کجا می‌رود و هدفش چیست…»

تأکید رهبر کبیر انقلاب اسلامی بر هدفدار بودن نهضت عاشورا و قرار دادن این اصل به عنوان یک پیش فرض اساسی می‌تواند به دلایل زیر باشد:

1- کج‌فهمیها و بعضا غرض‌ورزی برخی مستشرقین که نهضت عاشورا را یک حرکت کور نظامی در چارچوب رقابتهای قومی عرب ارزیابی نموده‌اند، یا آن را یک تراژدی دانسته‌اند که حاصل ماجراجویی آن هم بر پایه وعده‌های حساب نشده کوفیان بود.بدیهی است با توجه به ترجمه و انعکاس وسیع آثار مستشرقین غربی در جامعه اسلامی، این دیدگاه مکانیکی در تحلیل نهضت عاشورا چقدر می‌توانست در انحراف افکار مسلمین خصوصا طبقه تحصیلکرده و روشنفکر مؤثر واقع شود و اهداف ظریف و بلند مدت این قیام مقدس را از منظر ملتها دور نگه دارد.

2- وجود نوعی طفره روی و باطنی‌گری و پنهان کاری نسبت به بیان اهداف اصلی قیام عاشورا در درون جامعه اسلامی تا قبل از اوجگیری نهضت امام خمینی (ره). (اصولا حرکت امام حسین (ع) برای محو اندیشه ارجاء بود)

3- برخوردار صرفا عاطفی با قضیه عاشورا و عدم تبیین کامل و صحیح مبانی عقلی و دینی این قیام.

4- بهره‌گیری امام خمینی (ره) از مفاهیم عاشورایی به عنوان «مفاهیم واسط» جهت تبیین مبانی انقلاب اسلامی.

تبیین اهداف اساسی نهضت عاشورا ریسمانی بود که مجموعه این مفاهیم دینی و انقلابی را به هم متصل می‌نمود.

شبکه اهداف نهضت عاشورا از دیدگاه امام خمینی - غلامرضا ذاکر صالحی

فرهنگ «عاشورا»، زمینه‌ساز فرهنگ «انتظار» است. «انتظار» ادامه عاشورا است و چشم به راه حسین دیگری نشستن در کربلایی به وسعت جهان.فرهنگ «عاشورا» آن چنان در روح انسان‌ها، رسوخ کرده و آتش عشقش، شراره‌ای در دل‌ها انداخته که بدون تردید، مؤثرترین و پایدارترین عنصر فرهنگ‌ساز، برای شیعیان و تمامی انسان‌های آزاده عالم است. به گفته امام راحل (ره): «ما هر چه داریم از محرم و صفر داریم».

عاشورا و انتظار - مسعود پورسیدآقایی

دو آرزو در روایات ما مطلوب است؛ یکی بودن در کربلا و شهادت در رکاب حسین و دیگری فیض جهاد و شهادت در رکاب امام مهدی (ع):«یا لیتنی کنت معکم فافوز فوزاً عظیما» [1]

«اللهم انی اجدّد له فی صبیحة یومی هذا… و اجعلنی من انصاره… و المستشهدین بین یدیه… فاخرجنی من قبری مؤتزراً کفنی شاهراً سیفی…» [2] .

……………………………………

[1] مفاتیح الجنان، زیارت مطلقه امام حسین ((ع)).
[2] همان، دعای عهد.

عاشورا و انتظار - مسعود پورسیدآقایی

امام که در همه حال مهربان‌تر از خود افراد برای خودشان است، هیچگاه از هدایت انسان‌ها دست نمی‌کشد لذا رو به لشکر دشمن کرد و فرمود: ای مردم! من بدون دعوت به سوی شما نیامده‌ام، بلکه شما به من نامه نوشتید و اصرار کردید تا به سوی شما بیایم.
لشکر دشمن که جوابی نداشتند، از خجالت سکوت کردند.
سپس امام علیه السلام به آنها گفت: حال اگر شما پشیمان شده‌اید، برمی‌برگردیم.
حرّ که فرماندهی یکی از لشکرهای دشمن را به عهده داشت در جواب امام گفت: من نمی‌توانم بگذارم که شما برگردید بلکه می‌بایست با ما به کوفه، نزد ابن‌زیاد بیایید.
امام‌علیه السلام از گفتار حرّ ناراحت شد و گفت: مادرت در عزایت اشک بریزد، از ما چه می‌خواهی؟ حرّ در جواب گفت: اگر هر کس دیگری بود جوابش را می‌دادم ولی چه کنم که مادر تو فاطمه «سلام‌اللَّه» است.
حرّ که محبّت اهل بیت علیهم السلام را در دل داشت و حقانیت آنها را دریافته بود بالاخره توبه نمود و در این جریان سربلند بیرون آمد و شبانه به امام پیوست.
روز هفتم محرم عُمر سعد با چهار هزار نفر به کربلا رسید و به دستور ابن زیاد آب را بر امام حسین علیه السلام و یارانش بست. یکی از یاران امام حسین علیه السلام از امام اجازه گرفت و به نزد عُمرسعد رفت تا او را موعظه کند ولی سخنانش در او اثر نکرد و برگشت. امام دوباره آنان را نصیحت کرد امّا اثری نبخشید پس در آخر فرمود: «چه کنم که لقمه‌های حرامی که خورده‌اید و گوشت و پوستتان ازآن روییده نمی‌گذارد تا شما حرف حقّ را درک کنید». امام علیه السلام با این سخن به همه فهماند که لقمه حرام تا چه حدّ بر انسان اثر دارد که نمی‌گذارد حتّی حرف بهترین بنده خدا را درک کند.
امام حسین علیه السلام - جمعی از نویسندگان