تاریخ، گاه در یک لحظه، چنان گره می‌خورد که نسل‌ها برای گشودنِ رازِ آن، قرن‌ها به تأمل می‌نشینند. تشییعِ شیخ مفید، یکی از همان گره هایِ زرّینِ تاریخِ تشیّع است؛ بدرقه‌ای که در آن، شیعه با پیکر پاکی وداع گفت، اما با روحِ یک مکتب، پیمانی ابدی بست. اساسا تشییع زعما و علمای شیعه، نه آداب وداع جمعی با مردن، که آیین به ودیعه گرفتن دوباره زندگی است.
 آیت الله العظمی شهید خامنه‌ای، در پیامِ ماندگارِ خود به کنگرهٔ هزارهٔ شیخ مفید، این رویدادِ عظیم را آنچنان به تصویر کشیده که گویی نه، هزار سال پیش، که امروز، در برابرِ چشمانِ ما رخ می‌دهد. امین ادب ایران، با بیانی شیوا و نافذ، به زیبایی پرده از چهرهٔ آن زعیم «مرزبانِ هویتِ شیعه» برمی‌دارد و تشییعِ او را، نه یک سوگواری، که یک کنش تاریخی برای ماندگاریِ مکتب، تفسیر میکند. با این روایت از آن روزِ بزرگ می توان درک کرد که چگونه تاریخ شیعه، ایستاده بر دوشِ مفید، تا عصر خمینی کبیر و قائد شهید ادامه یافته است. راوی فقیه شهید نوشته اند:

 «هزار سال پیش از این، در یکی از روزهای پر حادثهٔ بغداد، میدان «اشنان»، بر مردمی که به خاطر واقعهٔ غم‌انگیزی در آن انبوه شده بودند تنگ آمد. و هزاران چشم بر مردی که مرگش حادثهٔ بزرگ بود، گریست. و دهها هزار نفر بر جنازهٔ انسان والایی نماز گزاردند که پنجاه سال، چون مشعلی تابناک، بخش گسترده‌ای از جهان اسلام را با دانش و معرفت خود، روشن ساخت، و در کرانهٔ دجلهٔ بغداد، دجلهٔ دیگری از علم و معرفت به راه انداخته بود. تندباد حوادث تلخ و خونین در پایتخت عباسی و طوفان تعصب‌ها و بددل‌یها نتوانسته بود چراغ علم و عملی را خاموش سازد که به شجرهٔ زیتونهٔ علوم قرآن و معارف اهل‌بیت (علیهم‌السّلام)، متصل گشته و با مصباح خِرَد بشری تلألؤ یافته بود. و خار و خاشاک کج‌فهمی‌ها و بدسگالی‌ها نتوانسته بود در برابر آن شطّ خروشانی سدّ گردد که فقه و کلام و عقل و نقل را در بستر پر فیضش به سرزمین‌های حاصلخیز رسانیده بود. آن روز که پیکر مفید را انبوه خلایق تشییع کردند و به امامت سید شریف، علی مرتضی بر او نماز گزاردند، دل‌هایی پر از کینه و تهی از کیاست و حکمت، این را پایان کار آن بزرگمرد شمرده و ساده‌اندیشان مرگ او را جشن گرفتند. اما چشم و دل هر فرزانه‌ای می‌توانست به وضوح در یابد که مرگ آن سالار فرزانگان نمی‌تواند پایان کار کسی باشد و فیضان پنجاه سالهٔ او، چشمه ساری از دانش و فرهنگ و اخلاق و حکمت، در فضای اندیشهٔ بشری جاری ساخته و ارادهٔ الهی و سنت تاریخ، زایندگی و فزایندگی آن را در عبور جاودانه‌اش از لابلای نسل‌ها و دوره‌ها و قرن‌ها، تا رسیدن به دریای منتهای رشد نهایی بشر، تضمین کرده است. آن روز بدن نحیف مفید در خانه‌اش در درب‌الریاح بغداد به زمین سپرده شد تا روزی به جوار بارگاه حضرت ابی‌جعفر جواد (علیه‌السّلام) منتقل شود و در آن دارالسّلام رحمت الهی بیارامد، اما شخصیت سترگ او که پنهان‌کردنی و از یادرفتنی نبود، پیوسته در برابر چشم زمان باقی ماند و هر گز از یاد نرفت، و در روند شکوفایی فقه و کلام و مذهب اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) نقش برجستهٔ خود را ایفاء کرد. امروز پس از گذشت هزار سال از آن روز، تشکیل هزاره شیخ مفید به همّت شما عزیزان، تجدید خاطرهٔ آن حادثهٔ بزرگ و تجلیل از آن قلهٔ علم و تقوا است که گذشت ده قرن و رشد ده قرنی علم و فرهنگ نتوانسته است از سرافرازی او بکاهد و او را از نظرها بیندازد….»*

 اکنون فقیه راویِ این روایت، خود، سالها بعد، نه فقط در قامتِ استوارِ یک مرزبان راحل بلکه یک ولی راهبر شهید، تشییعِ دیگری خواهد شد؛ این بار، نه در بغداد عباسی که در تهران علوی و نه با دهها هزار، که با ده‌ها میلیونِ مشتاق، تشییعی که بزرگترین بدرقه تاریخ بشر تا کنون خواهد شد إن شا الله، تا به جوار بارگاه حضرت ابالحسن رضا (علیه السلام) منتقل شود و در آن دارالسلام رحمت الهی بیارآمد.

◽تاریخ شیعه گرچه لبریز از بغضِ تشییع‌های غریبانه و مظلومانه ائمه اطهار است اما از تشییعِ با شکوه شیخ مفید تا تشییعِ سید قائد شهید، همه بدرقه های بزرگ علما و شهدا، یک حقیقتِ واحد را فریاد می‌کنند. مکتب زندگی ساز اهل بیت(علیهم‌السلام) تا رسیدن به ظهورِ منجیِ عالم بشریت، با فقاهت و شهادت، جاوادنه می‌ماند.

علی اصغر اسلامی تنها

امام شهید بر لزوم توجّه به تجربه‌ها در روابط ایران و آمریکا تأکید کرده و می‌گویند:
«اگر از تجربه‌ها درس نگرفتيم، قطعاً ضرر خواهيم كرد. بايد تجربه‌ها را در مقابل چشم خودمان بگذاريم، ملاحظه كنيم و از اين تجربه‌ها درس بگيريم». سپس ایشان به چندین تجربه‌ى واضح اشاره می‌کنند و ضرورت توجّه به آن را گوشزد می‌نمایند:

۱. پایبند نبودن آمریکا بر تعهّدات خود
«آمريكا پابند به تعهّدات خودش نيست. نگوييد اينها كار اين دولت است و كار ترامپ است؛ نه، دولت قبل هم كه با ما نشست، صحبت كرد و وزير خارجه‌اش ده روز، پانزده روز در اروپا پابند جلسات بود، آنها هم تقريباً همين‌جور [بودند]؛ حالا به شكل ديگرى عمل كردند ولى نقض كردند؛ آنها هم تحريم كردند، آنها هم بر خلاف تعهّدات خودشان عمل كردند. دولت آمريكا بر خلاف تعهّدات خودش عمل مي‌كند؛ اين بارِ اوّل هم نيست؛ قضاياى گوناگون قبلى هم همين را تأييد مي‌كند. مجموعه‌ى برخوردهايى كه از اوّل با برجام كردند، به تعبير حضرات ديپلماتهاى ما، نقض روح و جسم برجام بود… خب، دولتى با اين خصوصيّات كه به اين راحتى معاهده‌ى بين‌المللى را نقض ميكند، بعد هم مثل آب خوردن زير امضائيش ميزند و ميگويد من از معاهده خارج شدم - با كارهاى نمايشى تلويزيونى؛ امضائيش را نشان ميدهد كه ما خارج شديم از فلان [معاهده] - خب پيدا است كه با اين دولت لااقل جمهورى اسلامى نمي‌تواند تعامل كند.

۲. عمق دشمنی آمریکا با ما
«دشمنى، دشمنىِ عميق است، دشمنىِ سطحى نيست. مخالفت بر اساس و بر محور مسئله‌اى مثل مسئله‌ى اتمى نيست؛ اين را همه فهميده‌اند؛ بحث، فراتر از اينها است. بحث اين است كه اينها با نظامى كه در اين منطقه‌ى حسّاس سر بلند كرده، ايستاده، قد برافراشته، رشد كرده، با ظلمهاى آمريكا مخالفت ميكند، نسبت به آمريكا هيچ‌ گونه ملاحظه‌كارى نمي‌كند، روحيّه‌ى مقاومت را در منطقه توسعه ميدهد، پرچم اسلام را در دست گرفته، مخالفند؛ عميقاً مخالفند. مسئله‌ى آنها اين است كه اين نظام اسلامى و جمهورى اسلامى نبايد باشد؛ نه فقط اين نظام نباشد، [بلكه] آن مردمى كه اين نظام را حمايت مي‌كنند يعنى ملّت ايران هم منفور سران حكومتهاى آمريكايند. يكى از معاونان رئيس‌جمهور آمريكا - نه اين رئيس‌جمهور، يكى از رؤساى جمهور قبلى - صريحاً گفت كه ما بايد ريشه‌ى ملّت ايران را - نه ريشه‌ى جمهورى اسلامى را - بكَنيم.»

۳. تجربه‌ی کُرنش در برابر آمریکا
«انعطاف در مقابل اين دشمن - به ‌خاطر مصلحت‌سنجى‌هاى موسمى‌اى كه خب ما در يك مواردى داريم - تيغ دشمنىِ او را كُند نخواهد كرد؛ بلكه او را گستاخ‌تر خواهد كرد؛ اين هم يك تجربه است. فراموش نكنيم هر جايى كه ما مقدارى كوتاه آمديم، آنها تندتر آمدند. همان رئيس‌جمهور شريرى كه خودش مجسّمه‌ى شرارت بود - بوش دوّم - در مقابل انعطافهايى كه دولت وقت نسبت به او نشان داده بود، ايران را محور شرارت ناميد و با افتخار ايستاد، اسم محور شرارت را روى ايران گذاشت؛ [چون] در مقابل او انعطافهايى نشان داده شده بود … چنانچه فرض كنيم كسى هست كه احساس ميكند «خب، يك دشمنِ اين‌جورى را ما از سر باز كنيم، نگذاريم دشمنى كند.»، راه جلوگيرى از دشمنىِ او، انعطاف و كوتاه آمدن نيست؛ اگر ميخواهيد كارى كنيد كه او دشمنى نكند، خيلى‌ خب، راهش را پيدا كنيد، امّا اين راهش نيست كه ما در مقابل او كوتاه بياييم و عقب‌نشينى كنيم. [اين] البتّه مخصوص آمريكا هم نيست؛ غربى‌ها عمدتاً همين‌جور هستند. ما فراموش نمي‌كنيم - يعنى اين جزو چيزهايى است كه در تاريخ ما قابل فراموش شدن نيست - كه در يك دوره‌اى رئيس‌جمهوری ما كه طرف‌دار نرمش در مقابل غرب و مانند اينها بود، از طرف يك دولت غربى - از طرف آلمان؛ در ماجراى ميكونوس - به دادگاه احضار شد سرِ يك حرف بى‌ربط و بى‌منطقى؛ يعنى اين‌قدر اينها چشم‌سفيد و پُررو و وقيحند».

حبیب الله بابایی 

این اتفاق بی‌سابقه که مردم، چهل شبانه‌روز زیر بمباران و هجمۀ دشمن در خیابان اینگونه استوار حاضر می‌شوند، یک سرّ و قاعدۀ قرآنی دارد که باید در آن بیشتر تأمل کرد.

از یک جهت به‌صورت کلی، خون به ناحق‌ریخته‌شده به اندازۀ عظمت خود، انسان را بلند می‌کند و به سمت خونخواهی می‌کشاند و از جهت الهی و معنوی، اصلا خون به‌ناحق‌ریختۀ‌الهی، اساس آن غیرت الهی است، بعد موجب برانگیختن می‌شود و یک‌نوع قیام می‌آورد. حتی یک شهید برای خودش غیرت الهی را برمی‌افکند. این خون شهدای ما و کودکان میناب، همه غیرت الهی را بالا می‌آورند. یعنی این خون یک نسبت با خدا پیدا می‌کند و خدا می‌گوید من باید انتقام بگیرم و کاری کنم که این خون وقتی ریخته شد، محو نشود. در قرآن از آن به «عزیز ذوانتقام» تعبیر شده است. علامه طباطبایی می‌گوید ذوانتقام یک شعبه از اسم عزیز است و وقتی می‌خواهد طرف مقابل را پاسخی بدهد که نتواند دیگر اینگونه عمل کند می‌شود انتقام که یعنی انتقام آن حتمی است.

در آیه ۴۶ و ۴۷ سورۀ ابراهیم خداوند سبحان اینگونه می‌گوید: اینها مکرشان را کردند [تا ریشۀ حق و حقیقت را قطع کنند] و مکر شما حقیقتاً برای حضرت حق مکر نیست. (چون خداوند می‌داند و دست شما را خوانده است. یعنی مکر شما نسبت به خدا عملاً هیچ است.) ولو مکری باشد کوه‌ها را تکان بدهد خداوند خبر دارد. خدا وعده‌ای به اهل حق داد که شما در حقانیت استوار باشید، من شما را پیروز می‌کنم و غلبه می‌دهم. خداوند خلف وعده نمی‌کند. چون خدا عزیز است و انتقام می‌گیرد. یعنی خداوند با اسم عزیز، ریشۀ آنها را می‌کند حتی اگر به آنها مهلت می‌دهد، مکر خداست.

در خصوص خون رهبر شهید ما، گاهی اوقات انتقام خدا بسیار شدید می‌شود و زمانه و کل زمان‌ها را تغییر می‌دهد. خون بسیار شریف الهی، انتقامش به نحوی است که خدا کل زمین و زمان را تغییر می‌دهد. مثلاً درمورد سیدالشهدا، تعبیر ثارالله به‌کار می‌رود که یعنی خدا، خون ایشان را خون خودش می‌داند. یعنی این نسبت الهی است و غیرت خدا را در پی دارد. خدا انتقام او را می‌گیرد تا روز ظهور حضرت حجت(عج). یک بخشی از شور این‌روزها یک شعبه همین معناست که خون حسین بن‌علی(ع) است. خون الهی، غیرت می‌آورد و غیرت به حرکت درمی‌آورد و شرایط را تغییر می‌دهد.

درمورد رهبر شهید، می‌توانم به‌طور قطع بگویم ایشان در این ۳۷ سال رهبری، امتحانات فراوان و سختی شدند. در تمام این صحنه‌های بسیار حساس نلرزید و جانب خدا را رعایت کرد. این جهت انقلابی در مردم را سرپا نگه داشت و هرچه داشت در طبق اخلاص گذاشت. ایشان محور حرکت بود و گویی از ایشان نور به همۀ عالم پخش می‌شد. یعنی تا آخر با وجود تهدید‌ها کوتاه نیامد و گفت مثل ما با مثل یزید بیعت نمی‌کند. من اسم این را حرکت در مسیر حق و حقانیت می‌گذارم که این «الهی» است. ایشان صدها میلیون شیعه و مسلمان را داشت هدایت می‌کرد. در اینجا خدا پس از ریختن خون او، غیرت می‌ورزد و وعدۀ حتمی انتقام می‌دهد.

چه دلیلی مردم را چهل شب به خیابان کشانده که کوتاه هم نمی‌آیند؟ من همین‌جا تشکر می‌کنم از خانم‌های محترم که بنده در صحنۀ میدان، بانوان را جلوتر می‌بینم. چه چیزی در خانم‌ها وجود دارد که از هیچ چیز نمی‌ترسند و خونخواهی می‌کنند و هرشب به خیابان می‌آیند؟ این یقینی است که خانم‌ها بیشتر در میدانند‌. در جریان شهادت اباعبدالله، اولین کسانی که زودتر و بیش از همه شروع کردند به عزاداری خانم‌ها بودند و این البته عزاداری صرف نبود بلکه با آن «حق» را احیاء می‌کردند. اسم «عزیز منتقم» دارد این کار را می‌کند و دل را شور می‌دهد. چون غیرت الهی در دل‌ها برای انتقام‌گیری قرار گرفته است.

سیدالشهدای انقلاب ما، رهبر شهید است. بنده یقین دارم این عصر و زمانه، عصر امام شهید حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای است. عزتی امام شهید ما در جهان پیدا می‌کند که هیچ‌کس پیدا نمی‌کند. من طبق آیات قرآنی این را می‌گویم. خون ایشان زمینه‌ساز ظهور حضرت حجت(عج) است‌.
کاری که مردم این شب‌ها می‌کنند آدم را به خضوع وامی‌دارد. در این انقلاب فقط مردم شهید نشدند، بلکه مسئولین و خانواده‌هایشان هم شهید شدند. یعنی مردم ما از مسئولین ما جدا نیستند. منطق ما مثل اباعبدالله است که هرچه داشت در راه شهادت آورد.

مجله اقلیما 
مجله تخصصی زن،‌ جنسیت و جامعه

eqlimamag.ir

که بارغم به دوش خود کشیدیم

بگو باران بخواند روضه‌اش را
چهل روز است آقا را ندیدیم

مجتبی رافعی

«دهه مبارکه فجر، عید انقلاب، عید تاریخ ایران و عید امام بزرگوار است».

۱۴ بهمن ۱۳۷۳

۱. تربیت فردی در پرتو زیارت اربعین:
زیارت اربعین با تکیه بر مفاهیم عاشورایی، به‌صورت مستقیم بر ابعاد روحی، اخلاقی و رفتاری فرد تأثیر می‌گذارد:

الف) رشد معنوی و تقویت ایمان
- پیاده‌روی اربعین به مثابه یک عبادت پویا، موجب تقویت رابطه انسان با خدا می‌شود.
- ذکر و دعا در طول مسیر، تمرینی برای دل‌زدگی از دنیا و توجه به آخرت است.
- شور عاشورایی و یادبود شهدای کربلا، عشق به اهل‌بیت (ع) و پایبندی به ارزش‌های دینی را زنده نگه می‌دارد.

ب) پرورش فضایل اخلاقی
- صبر و استقامت: تحمل سختی‌های مسیر، روحیه مقاومت در برابر مشکلات زندگی را تقویت می‌کند.
- تواضع و فروتنی: خدمت به دیگران در طول سفر، تکبر و خودخواهی را از بین می‌برد.
- انفاق و سخاوت: فرهنگ اطعام و میزبانی در مسیر کربلا، روحیه بخشندگی را نهادینه می‌کند.

ج) خودسازی و مبارزه با نفس
- مراسم سوگواری و یادآوری قیام امام حسین (ع)، فرد را به بازنگری در رفتارهای خود وادار می‌کند.
- الگوگیری از شهیدان کربلا، انگیزه‌ای برای جهاد اکبر (مبارزه با هوای نفس) ایجاد می‌کند.

۲. تربیت اجتماعی و تمدنی زیارت اربعین
این زیارت، تنها یک حرکت فردی نیست، بلکه یک نهضت جمعی است که می‌تواند ساختارهای اجتماعی را متحول کند:

الف) وحدت و همبستگی امت اسلامی
- حضور میلیون‌ها نفر از ملیت‌ها، مذاهب و قومیت‌های مختلف در کنار هم، اتحاد اسلامی را به نمایش می‌گذارد.
- کمرنگ شدن اختلافات: در این مسیر، همه زائران بی‌توجه به مرزهای جغرافیایی و سیاسی، یکدل و هم‌هدف حرکت می‌کنند.

ب) مسئولیت‌پذیری اجتماعی
- خدمت‌رسانی داوطلبانه: زائران در قالب گروه‌های جهادی به اطعام، اسکان و درمان یکدیگر می‌پردازند که این کار، روحیه تعاون و نوعدوستی را تقویت می‌کند.
- احیای فرهنگ عاشورا: یادآوری قیام امام حسین (ع) در برابر ظلم، عدالت‌خواهی و ظلم‌ستیزی را در جامعه زنده نگه می‌دارد.

ج) تقویت روحیه جهادی و مقاومت
- زیارت اربعین پیام مبارزه با استکبار را به جهانیان منتقل می‌کند.
- این حرکت نشان می‌دهد که امت اسلام می‌تواند در سایه ولایتمداری و ایثار، در برابر هرگونه ستم ایستادگی کند.

بنابراین زیارت اربعین یک مدرسه انسان‌سازی است که هم در بعد فردی (تربیت نفس، تقویت ایمان و اخلاق) و هم در بعد اجتماعی(وحدت، مسئولیت‌پذیری و مبارزه با ظلم) اثرگذار است. این زیارت، با الهام از قیام عاشورا، الگویی زنده از یک جامعه اسلامی پویا ارائه می‌دهد که می‌تواند در برابر چالش‌های دنیای مدرن مقاومت کند.

پیامبر اکرم صل الله علیه و آله:

«إنَّ لِقَتْلِ الْحُسَینِ حَرَارَةً فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لَا تَبْرُدُ أَبَداً»
(به‌راستی که شهادت حسین (ع) آتشی در دل‌های مؤمنان برافروخت که هرگز سرد نمی‌شود).

منبع: زیارت اربعین و نقش آن در تربیت فردی و اجتماعی انسان(بر اساس پژوهش‌های دکتر عنایت الله شریفی).