لايه هاى نظارت
از آن جا كه نظارت، محورى ترين عنصر احساس شرم است، شناسايى انواع ناظرها و نظارت ها نيز لازم و ضرورى است كه عبارتند از :
1. مردم
ملموس ترين نظارت، نظارت انسان هاست، شايد بتوان گفت بيشترين درصد اوقات زندگى فرد، با همنوعان او مى گذرد. تقريبا هميشه كسانى هستند كه حضور داشته باشند و اگر كارى از انسان سر بزند، شاهد آن باشند: دوست، همشاگردى، همسر، همسفر، همشهرى، همكار و … .
2.  خود
پديده «خجالت كشيدن از خود» كه انسان ها آن را به خوبى شناخته اند و شايد بارها تجربه كرده باشند، به خوبى بر وجود ناظرى در درون، دلالت مى كند.  اين ناظر درونى، اگر مورد توجّه قرار گيرد و حضور و نظارتش «درك» شود و نزد فرد، داراى ارزش و منزلت باشد، شرم برانگيز خواهد شد.
3 . حجّت هاى خداوند
حجّت هاى خداوند از جنس بشرند؛ امّا اين انسان هاى ارزشمند، داراى دو حضور و دو نظارت می باشند:

نوع اوّل ، حضور فيزيكى (جسمانى) است و از اين جهت، با لايه اوّل نظارت - كه مردم بودند - تفاوتى ندارد. امّا نوع دوم حضور و نظارت آنان، حضورى است كه متوقّف بر وجود جسمانى آنان نيست و با عدم آن نيز پايان نمى يابد. اين نوع نظارت، در چند حالت وجود دارد: يكى نظارت معصومان در زمان حيات و ظهورشان نسبت به كسانى است كه در كنار آنان نيستند؛ چراكه نظارت معصومان در زمان حيات و ظهورشان، محدود به كسانى نمى شود كه در محضر آنان بوده، در دايره ديد بصرى آنان قرار دارند؛ بلكه از حال ديگر بندگان نيز آگاهى دارند، هر چند در جاى ديگرى باشند. حالت دوم، مربوط به دوران حيات و غيبت آن بزرگواران است. در اين حالت، حجّت خداوند، حيات و حضور دارد؛ امّا ظهور ندارد و در غيبت به سر مى برد و لذا، مردم، ايشان را نمى بينند؛ ولى او مردم را مى بيند. از ديد مردم، اين نوع نظارت، نظارت محسوس و حضور فيزيكى نيست.
ابوبصير به يكى از زنان مسلمان، قرآن مى آموخت. روزى با وى شوخى كرد ! ابوبصير،  خود مى گويد وقتى خدمت امام باقر عليه السلام رسيدم، به من فرمود: «هر كه خدا را در خلوت، مراقب خود نداند، خداوند، ارزشى براى وى قائل نيست. چه چيزى به آن زن گفتى ؟!». من از شرم، سرم را به زير انداختم و همان جا توبه كردم. در اين واقعه به خوبى روشن است كه امام عليه السلام بدون حضور فيزيكى در جلسه آنان، از كردار آنان مطّلع شده بود. امام صادق عليه السلام، روزى بدون مقدّمه به داوود رَقّى فرمود:
اى داوود ! روز پنج شنبه، اعمال شما بر من عرضه شد. در ميان كارهايى كه از تو به رؤيت من رسيد، كمكى بود كه به پسر عمويت فلانى كردى و من از اين كار، خوش حال شدم. اين صله رحم و كمك تو، نابودى او و كوتاه شدن عمرش را سرعت بخشيد.
داوود رقّى مى گويد: پسر عمويى داشتم كه دشمن اهل بيت و فردى پليد بود. خبردار شدم كه او و خانواده اش در وضع مالى بدى به سر مى برند. لذا پيش از آن كه راهى مكّه شوم، به قصد كمك به زندگى اش، مبلغى برايش حواله كردم.  چون به مدينه رسيدم، امام صادق عليه السلام مرا از اين كار، خبر داد. و امّا حالت سوم، نظارت معصومان عليهم السلام پس از حيات شريفشان است. نظارت حجّت هاى خداوند، نه محدود به حيات و ظهور آنان است، و نه محدود به حضور ناپيداى آنان؛ بلكه حتى پس از مرگ نيز بر رفتار مردم، نظارت داشته و از آن آگاهى دارند. امام صادق عليه السلام بر اين رابطه تصريح دارد و مى فرمايد: هر بامداد، كارهاى بندگان، از نيك و بد، به رؤيت رسول خدا مى رسد. بنا بر اين به هوش باشيد، هر يك از شما بايد شرم كند كه كار زشت بر پيامبرش عرضه كند.
 

ادامه دارد…