عدالت در سخن گفتن
عدالت در سخن، ستون استواری جامعه
همه ی ما تجربه ی شنیدن سخنانی را داریم که بی انصافی در آنها موج می زند. حرفهایی که شاید در ظاهر ساده به نظر برسند اما در دل خود ظلمی بزرگ نهفته دارند، مثلاً زمانی که کسی برای حمایت از دوستی نزدیک واقعیتی را تحریف می کند یا حقی را ناحق جلوه می دهد. یا وقتی مدیری در یک جلسه از فردی ستایش می کند که تنها به دلیل روابط نزدیکش با او مورد تأیید قرار گرفته نه به خاطر شایستگی واقعی اش. این بی عدالتی های کوچک در کلام گاه به اختلاف های بزرگ در جامعه منجر می شود. حتی ممکن است خود ما در مکالمات روزمره به خاطر تعصب به خانواده یا دوستان به ناحق از کسی دفاع کرده باشیم. شاید در یک بحث ساده، به خاطر علاقه شخصی، حقیقت را نادیده گرفته و قضاوتی ناعادلانه کرده ایم. حال تصور کنید اگر این بی عدالتی ها در سطح یک جامعه گسترش پیدا کند، چه بر سر اعتماد و همبستگی آن خواهد آمد؟
خداوند در آیه ی کریمه «وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى» (انعام: 152)، به ما یادآور می شود که حتی در سخن گفتن درباره ی نزدیک ترین افراد خود نیز باید انصاف را رعایت کنیم زبان ابزاری قدرتمند است که می تواند پیوندها را مستحکم کند یا آنها را از هم بگسلد. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «وَقُل لَعِبَادِى يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنزَعُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنسَانِ عَدُوا مُّبِينًا؛و به بندگانم بگو سخنی را که نیکوتر است بگویند؛ زیرا شیطان میان آنان به سبب سخنان زشت و بی منطق دشمنی و نزاع می افکند زیرا شیطان همواره برای انسان دشمنی آشکار است»(اسراء: 53)، نقشه شیطان، ایجاد کینه دشمنی و بغض میان انسان هاست و لغزشهای کوچک در سخن بهترین ابزار او برای دستیابی به این هدف است. هر کلامی که از سر بی انصافی گفته شود فرصتی برای شیطان است تا در میان دلها شکاف ایجاد کند و پیوندها را از بین ببرد. جامعه ای که در آن سخن از انصاف و عدالت دور شود به سرعت دچار شکاف و تفرقه می شود. امام خمینی (ره) می فرمایند: ما قدرت داریم که جلوی زبانمان را بگیریم نمی توانیم بگوییم زبانمان اختیار ندارد. ما قدرت داریم که جلوی قلممان را بگیریم نمی توانیم بگوییم قلم من اختیار ندارد… هر چه هم انسان حبّ به یک کسی داشته باشد، یا بغض به یک کسی داشته باشد، قلمش را نگه دارد».
امروز که فضای اجتماعی و رسانه ای گاه به عرصه ی انتشار سخنان ناعادلانه و قضاوتهای بی پایه تبدیل شده است، مؤمنان باید با مراقبت از زبان خود الگویی از انصاف و حق گویی باشند. سخن شما می تواند نوری باشد که دلها را به هم نزدیک تر کند یا تیغی که آنها را از هم جدا سازد. پس با دقت و انصاف سخن بگوییم که خداوند ناظر بر زبانها و دل هاست.
خداوند در این آیه از ما خواسته است که:
در گفتارمان عدالت را رعایت کنیم حتی اگر درباره ی نزدیکانمان سخن می گوییم.
برای عمل به این آیه در زندگی می توانیم
***با خود قرار بگذاریم همیشه هنگام داوری یا بیان نظر درباره دیگران حقایق را بی طرفانه و با دقت بیان کنیم.
**در اختلافات به جای حمایت بی چون و چرا از یکی به قضاوت عادلانه فکر کنیم.
*قبل از هر سخنی از خود بپرسیم آیا این سخن عادلانه است؟