چرا خداوند مسیر ظهور را این قدر دشوار و ناهموار قرار داده است؟
زیرا خداوند می خواهد فقط خالصها در این مسیر باقی بمانند و بقیه جدا شوند. مسیر ظهور، مسیر غربال و جدا سازی است، قبل از ظهور، مؤمنان باید غربال شوند.
جابر جعفی از امام باقر (ع)پرسید: «مَتَى يَكُونُ فَرَجُكُمْ ؟» فرج شما چه زمانی خواهد بود؟ سؤالی که همه ما داریم. امام باقر فرمودند: «هَيْهاتَ هَيْهَاتَ، لَا يَكُونُ فَرَجُنَا حَتَّى تُغَرْبَلُوا، ثُمَّ تُغَرْبَلُوا، ثُمَّ تُغَرْبَلُوا» هرگز فرج ما رخ نخواهد داد مگر اینکه غربال شوید، سپس غربال شوید و باز هم غربال شوید». سه بار تأکید کردند که این غربالگری بسیار دشوار خواهد بود.
مسیر ناهموار جنگ احزاب
خداوند نمونه ای از این غربال و تکانه ها را در جنگ احزاب به ما نشان می دهد. در صدر اسلام، مسلمانان با مشکلات زیادی مواجه بودند، اما شاید بتوان گفت هیچ مقطعی مانند جنگ احزاب، آنان را دچار سختی نکرده باشد. در این جنگ دشمنان اسلام تمام زور و امکانات خود را به میدان آوردند تا اسلام و مسلمانان را نابود کنند. همه جبهه های مخالف، دست به دست هم داده و تا یک قدمی مدینه پیشروی کرده بودند. تعداد سپاه دشمن ده هزار نفر بود و تعداد مسلمانان تنها سه هزار نفر. خداوند وضعیت مسلمانان در این شرایط را این گونه توصیف می کند: «إِذْ جاؤُكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَ إِذْ زاغَتِ الْأَبْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا»؛ به یاد آر زمانی که دشمنان از بالا و پایین شهر بر شما وارد شدند و چشم ها از شدت وحشت خیره شد و جان ها به لب رسید و گمان های بدی به خدا بردید» (احزاب: 10).
شرایط به شدت بحرانی بود. مشکلات از هر طرف و دشمنان، حلقه محاصره را تنگ تر کرده بودند. قرآن کریم این موقعیت را موقعیت امتحان و آزمون می نامد: «هُنالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُوا زِلْزالاً شَديدا؛ آنجا بود که مؤمنان آزمایش شدند و تکان سختی خوردند» (احزاب: 11).
واکنشها در برابر این مشکلات چگونه بود؟
در این شرایط بحرانی، دو نوع واکنش از مسلمانان دیده شد:
واکنش منافقان و بیماردلان: قرآن کریم می فرماید: «وَ إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذينَ في قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ إِلاَّ غُرُورا؛ و به یاد آورید زمانی را که منافقان و بیماردلان گفتند: خدا و پیامبرش جز وعده های دروغین [امید کاذب] به ما نداده اند».
این افراد شروع به یأس پراکنی و تهمت زنی کردند. گفتند پیامبر به ما امید واهی داده و کار ما تمام است.
چرا مؤمنین هر چقدر مسیر سخت تر می شود، امیدوارتر هستند؟
اما آدم های مخلص و مؤمنان حقیقی در اوج مشکلات و با کمترین امکانات، این گونه گفتند: «هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُمْ إِلاَّ إيماناً وَ تَسْليماً؛ اين همان است که خدا و پیامبرش به ما وعده داده اند و خدا و پیامبرش راست گفته اند و این موضوع جز بر ایمان و تسلیم آنان نیفزود» (احزاب: 22).
جالب است؛ مشکلات و سختی ها نه تنها آنان را سست و نا امید نکرد، بلکه بر ایمان و تسلیم آنها افزود.
چرا مؤمنین واقعی با دیدن مشکلات و ناهمواری ها ایمانشان تقویت می شود؟ زیرا پیامبر از قبل به آنها خبر داده بود که مسیر حق، سنگلاخی و دشوار است و هر سختی آنها را به مقصد نزدیک تر می کند.
نتیجه جنگ احزاب چه شد؟ سه هیچ به نفع مسلمانان! اما رو سیاهی به زغال ماند و این پیروزی تکانه های بزرگی داشت. تکانه ها طبیعی است؛ زیرا خداوند می خواهد خوبان و بدان را از هم جدا کند و اخلاص مؤمنین و نفاق منافقین آشکار شود.
چرا مسیر حق ناهموار است؟
مسیر حق ناهموار است، چون خداوند می خواهد مخلصین را از منافقین جدا کند. این مسیر مسیری برای آزمایش و غربالگری است.
از طرفی دیگر اگر بخواهیم زمینی هم نگاه کنیم دلیل ناهموار بودن این مسیر این است که دشمنان حق، نمی خواهند شما به حرکت ادامه دهید. چون منافع آنها در خطر است و به همین دلیل برای بستن مسیر حق مانع تراشی می کنند.
کمک خدا چه زمانی می رسد؟
سختی های این مسیر گاهی آن قدر شدید است که حتی مؤمنین و پیامبران نیز به ستوه می آیند. خداوند در قرآن می فرماید: «وَ زُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتى نَصْرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَريب؛ مؤمنین و پیامبران آن چنان در شرایط سخت قرار گرفتند که گفتند: پس یاری خداکی می رسد؟ آگاه باشید که یاری خدا نزدیک است» (بقره: 214).
این شرایط نشان می دهد که نصرت خداوند، زمانی می رسد که جامعه حسابی تکان بخورد. سختی ها به اوج خود برسند و غربالگری کامل انجام شود. امام زمان (عج)، بزرگ ترین نصرت خداوند به مؤمنین است. اما این نصرت در اوج سختی ها و در دقیقه ۹۰ خواهد رسید.
قاعده قرآنی؛ نزدیکی فرج با شدت گرفتن سختی ها
هر چقدر فشارها و مشکلات بیشتر شود، نصرت خداوند به مؤمنین نزدیک تر است. این وعده الهی است. اتفاقا وقتی مشکلات بیشتر شد، باید امیدوارتر شد، چرا؟ چون قرآن و روایات تأکید دارند که: «عِنْدَ تَنَاهِي الشِّدَّةِ تَكُونُ الْفَرْجَةُ وَ عِنْدَ تَضَایُقِ حَلَقِ الْبَلَاءِ يَكُونُ الرَّخاء؛ هرگاه سختی ها به نهایت برسند، گشایش حاصل می شود و زمانی که حلقه بلا تنگ شود، آسایش فرا خواهد رسید» (نهج البلاغه: حکمت 351).
بنابراین، هرگاه دیدید در جبهه حق، دشمنان موانع بیشتری ایجاد کردند و فشارها را افزایش دادند، بدانید که نصرت خداوند نزدیک تر شده است.
هر مسیر سخترها و فشارها بیشتر؛ امید به ظهور بیشتر
چه زمانی نصرت خدا میرسد؟ وقتی سختی ها و بلاها به اوج خود برسند، آنجا نقطه امیدواری است، نه ناامیدی.
هر چقدر سختی ها بیشتر شود، ما یک قدم به فرج و نصرت الهی نزدیک تر می شویم. اگر به این قاعده قرآنی باور داشته باشیم، در مسیر سختی ها و مشکلات، به جای آنکه کم بیاوریم یا پا پس بکشیم، امیدوارتر حرکت خواهیم کرد. زیرا می دانیم که هر چقدر مسیر سنگلاخی تر شود، فرج نزدیک تر خواهد شد. امام على (ع) فرمودند: «تَمَنَّوُا الْفِتْنَةَ فَفِيهَا هَلَاكُ الجبابرة؛ تمنای امتحانات و فتنه را کنید، چرا که در این امتحانات نابودی جریان استکبار و ظلم رقم خواهد خورد» (امالی طوسی، ص 70).