نادیده گرفته شدن تمایزهای قومی و جمع‌شدن افراد مختلف در کنار یکدیگر
يکي ديگر از ويژگي‌هاي راهپيمايي اربعين افراشته‌شدن پرچم «لا اله الاّ الله» و ناديده گرفته شدن مليت‌ها در آن است. سومين خصوصيت اين فضا، امکان با هم بودن افراد در مدتي طولاني است؛ با هم بودن نيمه‌پايدار، نه لحظه‌اي. ويژگي ديگر آن است که در اين اجتماع، محبت و شفقت در جريان است. در آنجا روحيه‌ها تلطيف و رابطۀ عاطفي مسلمانان با يکديگر بيشتر مي‌شود. در آنجا برخي گريه مي‌کنند و از زائران مي‌خواهند از غذاي آن‌ها بخورند؛ برخي‌ هم به زائران ميوه و آب مي‌دهند؛ يعني در اين اجتماع، عاطفه موج مي‌زند و قساوت قلب‌ها فرومي‌ريزد. در آنجا، لبخند چاشني اشک است؛ يعني مردم براي عزاداري غمگين هستند و در راه ذکر مي‌گويند و اشک مي‌ريزند، ولي در بازگشت خوشحال‌اند.

ويژگي دوم اجتماع اربعين، تجلي کارکرد تربيتي «تولّي» و «تبرّي» است. هر تقوايي ضرورتاً همراه تولي و تبري نيست. «تولّي» و «تبرّي» يعني قرار دادن خود روي ريلي که به صراط مستقيم مي‌رود. جمعيتي که افزون بر وجود تقوا، زير علَم امام حسين علیه‌السلام و تولّي به اولياي خدا و تبرّي از دشمنان خدا جمع شود، آسان‌تر شکل مي‌گيرد. هر اجتماعي که به غير محوريت تقوا و اهل ‌بيت علیهم‌السلام شکل گيرد، ترسناک است؛ چنان‌که مي‌بينيم هميشه سپاه و بسيج در ورزشگاه‌ها هستند تا نکند مزاحمتي براي کسي پيش آيد يا جريان‌هاي سياسي يا غيراخلاقي شکل گيرد. اين ترس درباره اجتماعات اسلامي کمتر است؛ مگر اين‌که اشخاصي آن را خراب کنند و کسي با غير قصد قربت در آن حاضر شده باشد

درباره اربعين، دسته‌اي از روايات استحباب زيارت اربعين را مي‌رسانند که به احتمال قوي، منظور زيارت بارگاه امام حسين علیه‌السلام در روز اربعين است؛ گرچه صرف خواندن زيارت اربعين هم احتمال ديگری است. در حقيقت، آموزه‌هاي نهفته در سيرۀ خود امام حسين علیه‌السلام و عاشورا قوي‌تر از آموزه‌هاي اربعين است. در هر حال، به دليل استحباب احتمالي زيارت بارگاه اباعبدالله علیه‌السلام در روز اربعين، در آن روزها اجتماع بزرگي با چند ويژگي پديد مي‌آيد که نخستين آنها محوريت تقوا در آن است. چنين اجتماعاتي تا حد زيادي مصونيت ايجاد مي‌کنند. فضاي مسجد مناسب با تيپ خاصي از آموزه‌ها و براي دگرگوني فرهنگي خاصي است؛ مثلاً برگزاري روضه در فرهنگ‌سراها و کافه‌ها دلچسب نيست. حتي گاهی انسان در نمازخانۀ مرتب و خوبي که در فضايي مدرن ساخته شده است، احساس غربت مي‌کند؛ اما در مسجدي ميان چندين مغازه، احساس راحتي دارد و فضايش را متناسب با معنويت مي‌بيند. حرکت زيارتي اربعين، فضايي معنوي و زير لواي تقوا و با قصد قربت مي‌آفريند و مي‌تواند حامل پيام‌هاي مثبت باشد.

  می‌توان با نگاه کارکردگرایانه به اربعین نگاه ‌کرد؛ به این معنا که بدون آن‌‌که تقدسی مازاد بر مأثورات دینی بر اربعین بار کنیم، اربعین می‌تواند ظرفیت‌هایی برای ما داشته باشد. بله، استحبابی درباره زیارت اربعین در روایات ذکر شده است که اگر منظور زیارت امام حسین علیه‌السلام در روز اربعین باشد، این امر می‌تواند مبنایی برای ما باشد. به همین ترتیب، دربارة پیاده‌روی بین نجف و کربلا ممکن است در آداب زیارت گفته شده باشد که قدم‌ها را آهسته بردار تا زیارت شما ثواب بیشتری داشته باشد. اگر این‌ها را بر زیارت امام حسین علیه‌السلام تطبیق دهیم، مسئله دیگری است.

 همواره آیین ها و ادیان مختلف با هدف همبستگی میان پیروان و هویت بخشی به جریان اجتماعی خود، ایامی را در سال مشخص کرده و پیروان خویش را ملزم به شرکت در این اجتماعات می کنند.

 یکی از پیامدهای اینگونه تجمعات، نمود جهانی و به نوعی تبلیغ آن جریان اجتماعی است که معمولا در جامعه  جهانی  تاثیر گذار است.

 بنا به فرموده امام عسکری(علیه السلام)؛ یکی از نشانه های مومن که در این روایت مقصود شیعه است  زیارت سیدالشهدا در روز اربعین می باشد         [ بحار الانوار،علامه مجلسی،ج۹۸،ص۳۴۸]

 زیارتی که با پای پیاده رفتنِ آن هم «موضوعیت» دارد. چرا که امام صادق علیه السلام به یکی از دوستان خود می‌فرماید: قبر حسین (علیه السلام) را زیارت کن و ترک مکن. پرسیدم: ثواب کسى که آن حضرت را زیارت کند چیست؟ حضرت فرمود: کسى که با پای پیاده به زیارت امام حسین (علیه السلام) برود خداوند به هر قدمى که بر    مى ‏دارد یک حسنه برایش نوشته و یک گناه از او محو مى ‏فرماید و یک درجه مرتبه‏ اش را بالا مى ‏برد.[ کامل الزیارات،ابن قولویه،ص۱۳۴]

 ایشان در جای دیگری می فرمایند: کسی که به قصد زیارت امام حسین (علیه السلام) از منزلش خارج شود اگر پیاده باشد، خداوند بابت هر قدمی که برای زیارت  اباعبدالله بر می ‌دارد، یک حسنه      می نویسد و یک سیئه از او محو می ‌کند. وقتی که به حرم می ‌رسد، خداوند او را جزء صالحین برگزیده می ‌نویسد.  

 وقتی مناسک او تمام شد، خداوند نام او را جزء فائزین می‌نویسد.                  

وقتی می ‌خواهد بازگردد یک فرشتۀ الهی در مقابل او قرار می ‌گیرد و می ‌گوید: رسول خدا (صل الله علیه واله) به شما سلام می ‌رساند، و پیغام می ‌دهد (مژده می ‌دهد): عملت را از سر بگیر که تمام گناهان گذشته‌ات بخشیده شده است.
[ کامل الزیارات،ابن قولویه،ص 132 ]

 از جهتی جریان پیاده روی برای زیارت سیدالشهدا در روز اربعین سابقه ای تاریخی نیز دارد؛ 

 زیارت کربلا با پای پیاده در زمان «شیخ انصاری»رسم بوده است،‌ اما در برهه‌ ای از زمان به فراموشی سپرده می ‌شود که در نهایت توسط «شیخ میرزا حسین نوری» دوباره احیا می ‌شود.ایشان آخرین بار در سال ۱۳۱۹ هجری با پای پیاده به زیارت حرم أباعبدالله حسین (علیه السلام) رفت.
  با اینکه زیارت سید‌الشهدا (علیه السلام) در اکثر برهه ‌های تاریخی به سختی انجام می ‌شد و جان زائران در خطر بود، اما با این وجود زائران، عاشقانه خطرات را به جان می ‌خریدند و به پابوسی امام حسین(علیه السلام) در روز اربعین نائل می ‌شدند.